Zasiedzenie służebności przesyłu. Kiedy zakład wygrywa, a kiedy jego zarzut upada?

„Ten słup stoi tu od 40 lat, więc już nic się panu nie należy.” To zdanie słyszy niemal każdy właściciel, który upomni się o pieniądze za infrastrukturę na swojej działce. Zakłady energetyczne używają zarzutu zasiedzenia jak tarczy: ma zniechęcić Cię na starcie, zanim ktokolwiek sprawdzi dokumenty. Problem w tym, że ta tarcza znacznie częściej ma dziury, niż zakłady chciałyby przyznać. Wyjaśniam, jak naprawdę działa zasiedzenie służebności przesyłu.

Na czym polega zasiedzenie służebności

Zasiedzenie to nabycie prawa przez sam upływ czasu. Przedsiębiorca przesyłowy, który przez odpowiednio długi okres korzystał z cudzego gruntu w sposób odpowiadający służebności, może nabyć tę służebność bez umowy i bez płacenia. Terminy wynikają z Kodeksu cywilnego:

• 20 lat, jeśli przedsiębiorca objął grunt w posiadanie w dobrej wierze,
• 30 lat, jeśli działał w złej wierze, a tak jest w większości spraw przesyłowych, bo przedsiębiorca budujący urządzenia na cudzym gruncie bez umowy z reguły wie, że grunt nie jest jego.

Brzmi groźnie? Tylko do momentu, w którym zapytasz o dowody.

Co przedsiębiorca musi udowodnić

Zarzut zasiedzenia nie działa automatycznie. Przedsiębiorca musi wykazać dokumentami całą układankę:

• datę objęcia gruntu w posiadanie, czyli od kiedy w ogóle liczyć termin, najczęściej datę wybudowania i uruchomienia urządzeń,
• nieprzerwane posiadanie przez cały wymagany okres,
• ciągłość prawną kolejnych przedsiębiorstw: infrastruktura budowana w PRL należała do przedsiębiorstw państwowych, które potem przechodziły przekształcenia, podziały i prywatyzacje. Obecny operator musi wykazać, że posiadanie kolejnych podmiotów można sumować, dokument po dokumencie,
• zakres korzystania odpowiadający treści służebności, dla konkretnego przebiegu linii przez konkretną działkę.

W archiwach przedsiębiorstw bywa z tym krucho. Brakuje decyzji, protokołów odbioru, map z przebiegiem sprzed dekad. A ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z zasiedzenia wywodzi skutki, czyli na przedsiębiorcy, nie na Tobie.

Kiedy zarzut zasiedzenia upada

• Przebudowy i zmiany przebiegu. Jeśli linia była przebudowywana, przesuwana albo wymieniana na inną, termin zasiedzenia dla nowego przebiegu może biec od nowa.
• Luki w dokumentach. Bez dowodu daty posadowienia i ciągłości posiadania sąd nie ma czego liczyć.
• Przerwanie biegu zasiedzenia. Podjęte przez właściciela czynności przed sądem potrafią przerwać bieg terminu.
• Decyzje administracyjne. Część urządzeń stoi na podstawie starych decyzji wywłaszczeniowych. To osobna kategoria spraw: taka decyzja wyklucza zasiedzenie, ale bywa też podstawą odrębnych rozliczeń, co wymaga indywidualnej analizy.

Dlaczego nie warto z góry zakładać przegranej

Widziałem wiele spraw, w których właściciel przez lata nie upominał się o nic, bo sąsiad, sołtys albo pracownik zakładu powiedział mu, że „to już zasiedziane”. Tymczasem o skuteczności zarzutu decydują dokumenty, a nie opinia z płotu. Ocena ryzyka zasiedzenia to pierwsza rzecz, jaką prawnicy sprawdzają w bezpłatnej analizie: zanim podejmiesz decyzję o sprawie, wiesz, jak mocny jest Twój przypadek. Jeśli zarzut faktycznie jest nie do przejścia, też się o tym dowiesz, uczciwie i za darmo.

Zasiedzenie a Twoje roszczenia

Skuteczne zasiedzenie zamyka drogę do wynagrodzenia za ustanowienie służebności i ogranicza roszczenia za bezumowne korzystanie z gruntu. Właśnie dlatego zakłady tak chętnie po nie sięgają. I właśnie dlatego warto je zweryfikować, zamiast wierzyć na słowo: dopóki zasiedzenie nie zostanie udowodnione, Twoje roszczenia żyją.

Najczęstsze pytania

Słup stoi od lat 70. Czy na pewno jest zasiedziany?

Niekoniecznie. Sam wiek to za mało: przedsiębiorca musi udowodnić datę, ciągłość posiadania i następstwo prawne. Każdy z tych elementów bywa piętą achillesową.

Zakład przysłał pismo, że nabył służebność przez zasiedzenie. Co robić?

Nie odpowiadać w emocjach i niczego nie podpisywać. Takie pismo to stanowisko strony, nie wyrok. Prześlij je do analizy razem z numerem działki.

Czy mogę coś zrobić, żeby przerwać bieg zasiedzenia?

Tak, odpowiednie czynności przed sądem przerywają bieg terminu. To kolejny argument, żeby nie odkładać sprawy na później.

Przemysław Machaj, Dyrektor Sprzedaży, Grupa Kapitałowa Votum. Sprawy przesyłowe prowadzimy z VOTUM Odszkodowania i Kancelarią Łebek, Madej i Wspólnicy.